Na zboczu Dylewskiej Góry, tuż obok wieży widokowej, rozłożyło się jedno z ciekawszych miejsc edukacyjnych w warmińsko-mazurskim. Lapidarium Geologiczne to plenerowa galeria ponad 30 głazów narzutowych, które tysiące lat temu przywiózł tu z północy lądolód. To nie jest typowe muzeum – zwiedzanie odbywa się na świeżym powietrzu, między drzewami, gdzie każdy kamień opowiada historię sprzed milionów lat.
- plenerowa galeria geologiczna
- unikalne głazy z północy
- interaktywne kody QR
- lupy do odkrywania detali
- rzetelne informacje od ekspertów
Skandynawskie kamienie na Wzgórzach Dylewskich
Lapidarium powstało w 2015 roku jako efekt współpracy Zespołu Parków Krajobrazowych Pojezierza Iławskiego i Wzgórz Dylewskich z Olsztyńskim Centrum Edukacji Ekologicznej. Nadzór merytoryczny sprawował Państwowy Instytut Geologiczny z Warszawy, więc można mieć pewność, że wszystkie informacje są rzetelne i dokładne.
Zgromadzone tutaj głazy pochodzą z trzech głównych prowincji geologicznych: Szwecji, dna Morza Bałtyckiego wraz z Wyspami Alandzkimi oraz południowej Finlandii. Większość okazów pochodzi z lokalnych kopalni kruszywa w Glaznotach, Marcinkowie i Tułodziadzie, choć część została przywieziona specjalnie z innych miejsc na Warmii i Mazurach. Każdy kamień to tak zwany eratyk przewodni – skała o charakterystycznej budowie, która pozwala geologom dokładnie określić, skąd została przywleczona przez lodowiec.
Najstarszy okaz w kolekcji to granit Bla Jungfrun, zwany też Błękitną Dziewicą. Pochodzi z niewielkiej szwedzkiej wyspy o tej samej nazwie i ma około 1,6 miliarda lat. Został znaleziony na polu w okolicach Złotowa.
Wzgórza Dylewskie to idealne miejsce na powstanie takiego lapidarium – region słynie z ogromnego bogactwa geologicznego, a wśród bukowych lasów kryje się mnóstwo malowniczych głazów narzutowych.
Co dokładnie można tu zobaczyć
Na rozległej polanie rozłożone są różne typy skał – magmowe, osadowe i metamorficzne. Każdy głaz ma swoją tabliczkę informacyjną z dokładnym opisem: skąd pochodzi, ile kilometrów przebył w lodowcu, jaki jest jego wiek oraz skład petrograficzny. W 2022 roku większość tablic została wymieniona na nowe, bardziej czytelne i przystępne dla zwiedzających. Autorem treści jest Alicja Szarzyńska, geolog i jedna z inicjatorek powstania lapidarium.
Przy mniejszych okazach zamieszczono kody QR prowadzące do internetowego przewodnika na stronie Zespołu Parków Krajobrazowych. Wystarczy zeskanować kod smartfonem, żeby dowiedzieć się więcej o trasie „wędrówki” danej skały czy ciekawostkach geologicznych. To praktyczne rozwiązanie, szczególnie dla tych, którzy chcą zagłębić się w temat.
Do dyspozycji zwiedzających są specjalne lupy powiększające, które pozwalają wniknąć w przekrój skały i zobaczyć jej strukturę z bliska. Dzieci uwielbiają takie odkrywanie detali – nagle zwykły kamień staje się fascynującym obiektem badań.
Duża tablica informacyjna przy wejściu wyjaśnia podstawowe pojęcia: czym jest lapidarium, głaz narzutowy, eratyk czy narzutniak. Znajdziemy tam też informacje o największych głazach na świecie, w Europie, Polsce i właśnie na Wzgórzach Dylewskich. Są tabele dziejów Ziemi, schemat nasunięcia lądolodu w rejonie Wzgórz Dylewskich oraz słowniczek pojęć geologicznych.
Wiata edukacyjna i ścieżka przyrodnicza
W 2020 roku naprzeciwko lapidarium stanęła przestronna wiata edukacyjna. Przygotowano ją z myślą o warsztatach i zajęciach terenowych, ale każdy turysta może z niej swobodnie korzystać przez cały rok. To dobre miejsce na odpoczynek, zwłaszcza gdy pogoda nie dopisuje – można tam schronić się przed deszczem czy słońcem i spokojnie przestudiować informacje o głazach.
Lapidarium znajduje się na trasie ścieżki przyrodniczej Dylewska Góra, którą wytyczył i zagospodarował Nadleśnictwo Olsztynek. Trasa prowadzi przez jeden z najbardziej malowniczych zakątków regionu, więc warto połączyć zwiedzanie lapidarium z wędrówką po lesie. Ścieżka uczy nie tylko o roślinności, ale też o zarządzaniu zasobami natury i bezpiecznym poruszaniu się po lesie.
Dylewska Góra – najwyższy punkt północno-wschodniej Polski
Samo lapidarium to dopiero początek atrakcji. Kilka kroków dalej stoi kilkunastometrowa wieża widokowa na szczycie Dylewskiej Góry – najwyższego wzniesienia północno-wschodniej Polski (312 m n.p.m.). Wieża powstała po 2010 roku i zastąpiła starą konstrukcję z początku XX wieku, która istniała do lat 60.
Z góry roztacza się widok na Wzgórza Dylewskie i okoliczne pojezierza. Po zejściu z wieży warto właśnie zajrzeć do lapidarium – to doskonałe uzupełnienie spaceru. Cała wycieczka zajmuje od godziny do dwóch, w zależności od tempa i zainteresowania geologią.
Dylewska Góra to nie tylko punkt widokowy – na początku XX wieku funkcjonowało tu schronisko narciarskie, a okolice wzniesienia były miejscem uprawiania sportów zimowych.
Dla kogo jest to miejsce
Lapidarium sprawdzi się przede wszystkim dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. Młodsi mogą po prostu biegać między kamieniami i dotykać ich (co jest dozwolone), starsi – czytać opisy i odkrywać szczegóły przez lupy. To dobry sposób, żeby zainteresować dzieciaki geologią w praktyce, bez nudzenia się w zamkniętych salach muzealnych.
Miłośnicy przyrody i geologii znajdą tu sporo wartościowych informacji. Kolekcja jest na tyle różnorodna, że pokazuje bogactwo skandynawskich skał – od czerwonych gnejsów po granitoidy. Nie każdy wie, że specjalista potrafi na podstawie budowy i struktury skały dokładnie określić, z którego fragmentu Skandynawii dany kamień pochodzi.
Miejsce jest dostępne przez cały rok i całkowicie bezpłatne. Nie ma godzin otwarcia – lapidarium to obiekt plenerowy, więc można przyjść o dowolnej porze. Warto jednak pamiętać, że w zimie może być trudniej dotrzeć na szczyt Dylewskiej Góry, jeśli drogi nie są odśnieżone.
Jak dojechać i informacje praktyczne
Lapidarium znajduje się koło miejscowości Wysoka Wieś w powiecie ostródzkim, na terenie Wzgórz Dylewskich. Najłatwiej dojechać samochodem – parking znajduje się u podnóża Dylewskiej Góry. Stamtąd ścieżką przez las prowadzi droga do wieży widokowej i lapidarium.
Dojazd z Ostródy zajmuje około 20-30 minut samochodem. Z Olsztyna to około godziny drogi. Drogę najlepiej sprawdzić w nawigacji, wpisując „Dylewska Góra wieża widokowa” lub „Lapidarium Geologiczne Dylewo”.
Wstęp: bezpłatny
Godziny otwarcia: obiekt dostępny całą dobę (plenerowy)
Czas zwiedzania: 30-60 minut (samo lapidarium), 1,5-2 godziny z wieżą widokową i ścieżką
Parking: bezpłatny u podnóża góry
Dostępność: teren leśny, ścieżka w górę może być trudna dla osób z ograniczoną mobilnością
Warto zabrać ze sobą smartfon z dostępem do internetu, żeby skorzystać z kodów QR przy głazach. Latem przyda się woda i nakrycie głowy, bo na polanie z lapidarium nie ma zbyt wiele cienia. Jesienią i wiosną teren może być błotnisty po deszczach, więc lepiej założyć odpowiednie obuwie.
Więcej informacji można znaleźć na stronie Zespołu Parków Krajobrazowych Pojezierza Iławskiego i Wzgórz Dylewskich w Jerzwałdzie (tel. 508 466 390).