Ruiny Zamku Krzyżackiego Szymbark

Kilkanaście kilometrów od Iławy, nad brzegiem Jeziora Szymbarskiego, stoją ruiny jednego z największych zamków, jakie kiedykolwiek powstały w państwie zakonnym. Zamek w Szymbarku to nie typowa warownia – w szczytowym okresie świetności dorównywał rozmiarami samemu Malborkowi, a jego sylwetka z dwunastoma różnokształtnymi basztami robiła wrażenie na podróżnych. Dziś pozostały po nim potężne mury obronne z bramą, fragmenty baszt i echo historii, która ciągnęła się przez siedem stuleci.

Dla wielu to jedno z najbardziej klimatycznych miejsc na Warmii i Mazurach – z dala od turystycznych szlaków, otoczone spokojną wsią i lasami, z widokiem na taflę jeziora.

Historia zamku w Szymbarku – od potęgi do ruin

Budowę warowni rozpoczęto w drugiej połowie XIV wieku z inicjatywy kapituły pomezańskiej. Nad bramą wjazdową zachowała się inskrypcja potwierdzająca datę 1386 rok oraz imię fundatora – Henryka ze Skarlina, ówczesnego prepozyta kapituły. Niektórzy badacze sugerują jednak, że prace mogły ruszyć jeszcze wcześniej, bo już w XIII stuleciu. Pewne jest jedno – zamek stanął w miejscu dawnego grodu pruskiego, co nadawało mu strategiczne znaczenie.

W pierwszej fazie budowy wzniesiono mury zewnętrzne o wymiarach 75 na 92 metry, osiem baszt, ufortyfikowaną bramę oraz wykopano fosę z drewnianym mostem zwodzonym. Z czasem liczba baszt wzrosła do dwunastu, a każda miała inny kształt – architektoniczny ewenement, który wyróżniał Szymbark na tle innych warowni krzyżackich.

Zamek przetrwał wojnę trzynastoletnią, choć został wówczas częściowo zniszczony przez wojska polskie. W 1520 roku, podczas kolejnego konfliktu polsko-krzyżackiego, poddał się bez walki – ówczesny proboszcz otworzył bramy polskim oddziałom, dzięki czemu budowla nie ucierpiała. Po sekularyzacji państwa zakonnego w 1525 roku zamek stracił swój militarny charakter i zaczął zmieniać właścicieli.

Według miejscowych legend zamek liczył tyle komnat, ile tygodni w roku – czyli 52. Choć trudno to zweryfikować, skala budowli rzeczywiście była imponująca.

Rodzina von Polentz w XVI wieku przeprowadziła pierwszą wielką przebudowę, zamieniając surową twierdzę w renesansową rezydencję z ciepłymi salami pałacowymi. Kolejna transformacja nastąpiła na początku XVIII wieku, kiedy to ród von Finckenstein – właściciele Szymbarku od 1699 roku aż do końca II wojny światowej – nadał zamkowi barokowy charakter. To właśnie Finckensteinowie najdłużej władali tym miejscem, a ich rodowy cmentarz do dziś znajduje się na wzgórzu niedaleko drogi do Ząbrowa.

Koniec świetności – pożar z 1946 roku

Zamek przetrwał wieki wojen, oblężeń i zmian właścicieli. Nie przetrwał jednak wyzwolenia. W 1946 roku Armia Czerwona, opuszczając budynek w którym stacjonowała, podpaliła go doszczętnie. Od tamtej pory warownia pozostaje w ruinie – zachował się głównie obwód murów obronnych z bramą i fragmentami baszt, natomiast zabudowania mieszkalne zniknęły niemal całkowicie.

Paradoksalnie, to właśnie ten tragiczny los sprawił, że Szymbark zyskał swój obecny, melancholijny urok.

Co zobaczyć w ruinach zamku

Choć zamek jest obecnie zamknięty dla zwiedzających i nie można wejść na teren dziedzińca, sama bryła budowli robi ogromne wrażenie. Potężne mury obronne z czerwonej cegły wznoszą się nad jeziorem, tworząc malowniczą panoramę szczególnie o zachodzie słońca. Wokół ruin prowadzi ścieżka, dzięki której można obejść całą budowlę i przyjrzeć się jej z różnych perspektyw.

Z zewnątrz widać fragmenty baszt – każda o innym kształcie i konstrukcji – oraz główną bramę wjazdową z zachowaną inskrypcją. Przez szczeliny w murach można zajrzeć na dziedziniec i zobaczyć ślady po dawnych zabudowaniach. Miejscami zachowały się detale architektoniczne – wnęki okienne, fragmenty schodów, resztki gotyckich sklepień.

W 1996 roku w ruinach zamku kręcono sceny do filmu „Król Olch” (ang. „The Ogre”) z Johnem Malkovichem w roli głównej. Atmosfera miejsca idealnie pasowała do mrocznej historii opowiedzianej przez reżysera Volkera Schlöndorffa.

Warto wiedzieć, że zamek w Szymbarku stał się inspiracją dla Zbigniewa Nienackiego, który mieszkał zaledwie 20 kilometrów stąd, w Jerzwałdzie. To właśnie szymbarskie ruiny posłużyły jako pierwowzór zamku ze „Złotego Rogu” w powieści „Pan Samochodzik i Winnetou”, gdzie bohaterowie toczyli walkę o uratowanie zabytku przed dewastacją.

Dla kogo to miejsce?

Ruiny zamku w Szymbarku to przede wszystkim gratka dla miłośników historii i klimatycznych, nieco zapomnianych miejsc. Nie znajdziemy tu infrastruktury turystycznej, przewodników ani kas biletowych – to surowa, autentyczna ruina bez upiększeń.

Miejsce spodoba się fotografom – grube mury porośnięte mchem, fragmenty baszt na tle jeziora i otaczających lasów dają ciekawe kadry o każdej porze roku. Zimą, gdy ruiny pokrywa śnieg, atmosfera staje się jeszcze bardziej tajemnicza. Jesienią natomiast otaczające zamek drzewa tworzą kolorową ramę dla czerwonej cegły.

Rodziny z dziećmi również mogą tu zajrzeć – spacer wokół murów nie jest męczący, a sama skala budowli robi wrażenie nawet na najmłodszych. Trzeba jednak pamiętać, że nie ma tu placu zabaw ani innych atrakcji – to wyłącznie historyczna ruina do oglądania.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć do zamku

Zamek znajduje się w miejscowości Szymbark w gminie Iława, około 10 kilometrów na północ od miasta. Dojazd samochodem jest najprostszy – z Iławy należy pojechać w stronę Kwidzyna drogą nr 521, po około 7 kilometrach skręcić w lewo w lokalną drogę Szymbark-Ząbrowo, a następnie kierować się znakami do centrum wsi. Przy sklepie kolejny skręt w prawo, wąska droga doprowadzi bezpośrednio do bramy zamku.

Parking znajduje się tuż przy ruinach – nieutwardzony, bez opłat. W weekendy latem może być tu kilka samochodów, ale zazwyczaj miejsce jest spokojne i puste.

Zamek jest obecnie zamknięty dla zwiedzających – nie można wejść na dziedziniec ani do wnętrza. Brama jest zazwyczaj zamknięta na kłódkę. Jednak zgodnie z relacjami odwiedzających, zdarza się, że opiekunowie zamku – lokalni mieszkańcy – wpuszczają chętnych i oprowadzają po terenie. Warto zapytać w sklepie we wsi, czy jest szansa na takie zwiedzanie. Jeśli się uda, można zobaczyć więcej – boksy stajenne, dziedziniec, fragmenty pomieszczeń mieszkalnych.

Wstęp jest bezpłatny – można oglądać ruiny z zewnątrz o każdej porze dnia. Nawet jeśli nie uda się wejść do środka, spacer wokół murów zajmuje około 20-30 minut i daje dobry obraz skali budowli.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy

Niedaleko ruin, na wzgórzu przy drodze do Ząbrowa, znajduje się porośnięty lasem cmentarz rodowy von Finckensteinów – ostatnich właścicieli zamku. Miejsce jest trudno dostępne i zarośnięte, ale dla pasjonatów historii może być ciekawym dodatkiem do wycieczki. Spoczywają tam czterej Konradowie Finck von Finckenstein oraz członkinie rodziny – Gertruda i Agnes.

Samo Jezioro Szymbarskie zachęca do spacerów brzegiem – woda jest czysta, a okolica spokojna. W pobliskiej Iławie warto zajrzeć do centrum miasta, gdzie zachowały się przedwojenne kamienice i kościoły.

Szymbark to nie jedyny zamek w regionie – w promieniu kilkudziesięciu kilometrów znajdują się także ruiny w Grudziądzu, zamek w Kwidzynie czy słynna Ostróda. Warmia i Mazury to kraina zamków krzyżackich, a Szymbark wyróżnia się skalą i klimatem.

Na zwiedzanie samych ruin wystarczy pół godziny, ale jeśli połączyć to z wizytą nad jeziorem i spacerem po okolicy, można spokojnie spędzić tu 1-2 godziny. Miejsce nie jest oblężone przez turystów, więc można cieszyć się spokojem i atmosferą bez pośpiechu.

Najlepszy czas na wizytę to wiosna i jesień – wtedy kolory otaczającej przyrody podkreślają uroku ruin, a temperatura sprzyja spacerom. Latem może być tu nieco więcej ludzi, choć wciąż daleko do tłumów znanych z Malborka czy Fromborka. Zimą dostęp może być utrudniony ze względu na śnieg, ale dla odważnych to szansa na unikatowe zdjęcia.