Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich to ponad 7 tysięcy hektarów pagórkowatego terenu w województwie warmińsko-mazurskim, który rozciąga się na pograniczu powiatów ostródzkiego i iławskiego. To fragment Garbu Lubawskiego, gdzie deniwelacje sięgają nawet 80 metrów, a strome zbocza morenowych wzgórz tworzą krajobraz nietypowy jak na Pojezierze Mazurskie. Dla miłośników aktywnego wypoczynku i osób szukających spokojniejszej alternatywy dla zatłoczonych mazurskich szlaków wodnych, to miejsce oferuje coś innego – lasy pokrywające ponad połowę powierzchni parku, wyznaczone trasy piesze i widoki, które pamiętają czasy ostatniego zlodowacenia.
- zapierające dech w piersiach widoki
- liczne szlaki piesze
- unikalne formy geologiczne
- bogactwo przyrody
- spokój z dala od tłumów
Gdzie leżą Wzgórza Dylewskie i jak powstał park
Park powstał w 1994 roku z inicjatywy wojewody olsztyńskiego, który dostrzegł potrzebę ochrony tego fragmentu Warmii i Mazur przed nadmierną eksploatacją. Teren rozciąga się na czterech gminach: Ostróda, Lubawa, Dąbrówno i Grunwald, a wokół niego utworzono dodatkową otulinę o powierzchni niemal 15 tysięcy hektarów. To właśnie tutaj, w zachodniej części Garbu Lubawskiego, lądolód pozostawił po sobie formy moreny czołowej z okresu stadiału poznańskiego – innymi słowy, pagórki i wzniesienia, które widzimy dzisiaj, to efekt pracy lodowca sprzed kilkunastu tysięcy lat.
Wzgórza Dylewskie należą do najwyższych wzniesień polskich pojezierzy, obok Wieżycy na Kaszubach i Wzgórz Szeskich. Najwyższy punkt to Dylewska Góra – wzniesienie, które stanowi naturalny punkt orientacyjny dla wędrujących po okolicy. Rzeźba terenu jest tu wyjątkowo dynamiczna. Różnice wysokości między dnem dolinek a szczytami wzgórz wynoszą często 40-60 metrów, a na niektórych zboczach spadki przekraczają 25 procent.
Co można zobaczyć w Parku Krajobrazowym Wzgórz Dylewskich
Park to przede wszystkim miejsce dla tych, którzy lubią chodzić pieszo i obserwować przyrodę. Przez teren prowadzi kilka szlaków turystycznych, w tym ścieżka przyrodnicza Dylewska, która wiedzie w pobliże Dylewskiej Góry. Przy tej trasie, w 2015 roku powstało lapidarium geologiczne – ekspozycja głazów narzutowych i skał charakterystycznych dla regionu. To ciekawy punkt edukacyjny, szczególnie dla osób zainteresowanych geologią i historią naturalną Pojezierza.
W granicach parku i jego otuliny znajduje się kilka rezerwatów przyrody. Wśród nich rezerwat Dylewska Góra chroniący szczyt najwyższego wzniesienia, rezerwat Góra Bukowa z fragmentami naturalnych lasów bukowych oraz rezerwaty jezior Rumian i Francuskie, które chronią siedliska wodne i bagienne. Rezerwat Uroczysko Klonowo to z kolei obszar leśny z bogatym runem i starymi drzewostanami.
Lasy zajmują ponad połowę powierzchni parku – to prawie 3800 hektarów zróżnicowanych siedlisk. Dominują tu lasy mieszane z udziałem buka, dębu, świerka i sosny. Reszta terenu to pola uprawne, łąki i pastwiska, co sprawia, że krajobraz jest mozaikowy – zmienia się co kilkaset metrów.
Wzgórza Dylewskie to jedyne miejsce w województwie warmińsko-mazurskim, gdzie rośnie bodziszek żałobny, fiołek trwały i ułudka leśna – trzy gatunki roślin, których nie znajdziemy nigdzie indziej w regionie.
Przyroda i fauna parku – co można spotkać na szlakach
Flora parku to ponad 500 gatunków roślin naczyniowych, z czego wiele objętych jest ochroną. Oprócz wspomnianych rarytasów botanicznych, na łąkach i w lasach można natknąć się na storczyki, goździki, centuria i wiele innych gatunków charakterystycznych dla siedlisk półnaturalnych.
Fauna jest równie bogata. Udokumentowano tu 105 gatunków ptaków lęgowych, w tym drapieżniki takie jak myszołów, jastrząb i puszczyk. W lasach żyją sarny, dziki, lisy, a także kuny i borsuki. Spośród płazów warto wymienić traszki, ropuchy i żaby, które zasiedlają liczne oczka wodne i mokradła. Entomolodzy odnajdą tu 6 chronionych gatunków chrząszczy, 5 gatunków trzmieli i 3 gatunki dziennych motyli.
Łącznie w parku stwierdzono obecność 236 gatunków zwierząt, z czego 168 jest objętych ochroną. To imponujący wynik, zwłaszcza że znaczna część terenu jest przekształcona rolniczo.
Dla kogo jest ten park – rodziny, turyści, fotografowie
Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich to dobra propozycja dla osób, które cenią sobie spokój i nie szukają rozrywek w stylu aquaparków czy wesołych miasteczek. Rodziny z dziećmi w wieku szkolnym znajdą tu okazję do spacerów edukacyjnych – lapidarium geologiczne i tablice informacyjne wzdłuż ścieżek przyrodniczych pomagają zrozumieć, jak powstawał krajobraz Pojezierza.
Miłośnicy fotografii krajobrazu docenią zróżnicowanie terenu i możliwość uchwycenia panoram z wierzchołków wzgórz. Jesienią, gdy lasy zmieniają barwy, widoki stają się szczególnie fotogeniczne. Amatorzy obserwacji ptaków znajdą tu wiele ciekawych gatunków, zwłaszcza wczesną wiosną, gdy trwa sezon lęgowy.
Nie jest to teren dla osób szukających infrastruktury turystycznej na każdym kroku – brakuje tu restauracji, punktów widokowych z tarasami czy miejsc noclegowych bezpośrednio w parku. To raczej obszar do jednodniowych wycieczek z pobliskich miejscowości, takich jak Ostróda czy Iława.
Jak dojechać do Parku Krajobrazowych Wzgórz Dylewskich
Park leży na terenie czterech gmin, więc punktów wejścia jest kilka. Najwygodniej dojechać samochodem – główne drogi dojazdowe prowadzą przez Ostródę (od południa) i Lubawę (od północy). Z Ostródy do granicy parku jest około 15 kilometrów, z Iławy nieco więcej – około 25 kilometrów.
Siedziba Zespołu Parków Krajobrazowych Pojezierza Iławskiego i Wzgórz Dylewskich znajduje się w miejscowości Jerzwałd, gdzie można uzyskać szczegółowe informacje o szlakach, rezerwatach i aktualnych zasadach ochrony. Dojazd komunikacją publiczną jest utrudniony – autobusy kursują do okolicznych wsi, ale połączenia są rzadkie i wymagają dobrego zaplanowania.
Warto mieć przy sobie mapę turystyczną lub aplikację GPS, ponieważ oznakowanie szlaków nie wszędzie jest wyraźne. Niektóre leśne drogi są dostępne tylko dla pieszych i rowerzystów, co warto sprawdzić przed wyruszeniem w trasę.
Praktyczne informacje – ile czasu poświęcić, co zabrać
Wstęp do parku jest bezpłatny – to obszar chroniony, ale otwarty dla turystów przestrzegających zasad ochrony przyrody. Nie ma tu biletów ani bramek wjazdowych. Trzeba jednak pamiętać, że w rezerwatach przyrody obowiązują dodatkowe ograniczenia, takie jak zakaz schodzenia ze szlaków czy rozpalania ognisk.
Na spacer jedną z głównych tras warto przeznaczyć 3-4 godziny. Ścieżka przyrodnicza Dylewska ma kilka kilometrów długości i prowadzi przez las, obok lapidarium geologicznego, w stronę Dylewskiej Góry. Dla bardziej wytrwałych dostępne są dłuższe trasy łączące kilka punktów widokowych – wtedy warto zaplanować cały dzień.
Zabierz ze sobą wodę i przekąski – na terenie parku nie ma sklepów ani punktów gastronomicznych. Wygodne buty do chodzenia są koniecznością, zwłaszcza po deszczu, gdy leśne ścieżki stają się błotniste. Latem przyda się repelent na komary, a wiosną i jesienią – kurtka przeciwdeszczowa.
Kontakt do Zespołu Parków Krajobrazowych: Jerzwałd 62, 14-230, telefon biura 508 466 390. Można tam uzyskać informacje o aktualnych szlakach, mapach i zasadach zwiedzania.
Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich nie jest miejscem, które robi wrażenie od pierwszego wejrzenia – jego urok tkwi w detalach, w zróżnicowaniu terenu, w możliwości spokojnego wędrowania bez tłumów turystów. To propozycja dla tych, którzy chcą zobaczyć inną twarz Warmii i Mazur, mniej jeziorną, bardziej leśną i pagórkowatą. Warto tu zajrzeć w drodze między Ostródą a Iławą, zwłaszcza jeśli szuka się miejsca na kilkugodzinny spacer z dala od głównych szlaków turystycznych.