Masywny ceglano-kamienny wiadukt wznoszący się nad wiejską drogą w Glaznotach to jeden z tych obiektów, które potrafią zaskoczyć. Trudno się spodziewać tak okazałej konstrukcji inżynieryjnej w małej wiosce u stóp Wzgórz Dylewskich. A jednak stoi – trzyprzęsłowy most kolejowy z początku XX wieku, który przetrwał ponad sto lat, choć pociągi przestały po nim jeździć już w 1945 roku.
To drugi co do wysokości zabytkowy wiadukt w tej części Polski, ustępujący jedynie słynnemu mostowi w Stańczykach.
- imponująca architektura z początku XX wieku
- piękne widoki na wzgórza
- darmowy dostęp przez całą dobę
- tablice informacyjne o historii
- możliwość relaksu z jedzeniem i napojami
Historia linii kolejowej Ostróda – Turza Wielka
Wiadukt powstał w 1910 roku jako część ambitnego pruskiego projektu kolejowego. Linia normalnotorowa Deutsche Reisebahn łącząca Ostródę z Turzą Wielką miała ponad 50 kilometrów długości i została oficjalnie otwarta pierwszego października 1910 roku. Była to ostatnia linia żelazna zbudowana w dawnym powiecie ostródzkim.
Na całej trasie stanęło 25 wiaduktów i mostów, ale ten w Glaznotach wyróżniał się zarówno rozmiarami, jak i dbałością o detale architektoniczne. Most przerzucono nad drogą wiodącą ze wsi do młyna na rzece Gizeli – dziś ta droga wciąż tam jest, choć młyn pozostał tylko we wspomnieniach.
Linia służyła przede wszystkim lokalnym spółkom gospodarczym z majątków w Dylewie i Zajączkach. Jeszcze w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku kursowały tędy trzy pary pociągów dziennie. To może nie brzmi imponująco, ale dla niewielkich mazurskich miejscowości taka komunikacja miała ogromne znaczenie.
Wiadukt w Glaznotach został uznany za dzieło wybitne w inżynierii końca XIX wieku nie tylko ze względu na konstrukcję, ale również jakość użytych materiałów – cegły i kamienia, które przetrwały ponad stulecie.
Co się stało po wojnie
Rok 1945 przyniósł koniec funkcjonowania linii. Żołnierze Armii Czerwonej rozebrali tory – metal był wtedy na wagę złota. Most pozostał, ale osierocony, bez swojej pierwotnej funkcji. Przez dziesięciolecia niszczał, spoiny murów wypłukiwała woda, kamienne elementy znikały – czasem po prostu odpadały, czasem znajdywały „inne zastosowanie” w okolicy.
Stan techniczny obiektu systematycznie się pogarszał. Zlikwidowano stalową barierę, zniszczeniu uległo odwodnienie pomostu, w wielu miejscach brakowało kamiennego licowania przyczółków.
Wiadukt kolejowy w Glaznotach dzisiaj
W 2018 roku wiadukt przeszedł gruntowną rewitalizację. Inwestycja o wartości 1,8 miliona złotych, dofinansowana ze środków unijnych, przywróciła mostowi dawny blask i przystosowała go do celów turystycznych. Można teraz swobodnie po nim chodzić, podziwiając widoki na okoliczne wzgórza i dolinę Gizeli.
U stóp wiaduktu stanęły obszerne tablice informacyjne opowiadające historię obiektu i całej linii kolejowej. Są też ławki i stoły – można tu spokojnie odpocząć, zjeść kanapki, napić się kawy z termosu. Miejsce jest darmowe i dostępne przez całą dobę.
Most robi wrażenie z każdej perspektywy. Z dołu widać masywne kamienne przęsła i solidność pruskiej konstrukcji. Z góry, idąc po dawnym torowisku, można poczuć się jak maszynista pociągu z 1930 roku – choć oczywiście bez szyn i podkładów. Długość spaceru po wiadukcie to zaledwie kilkadziesiąt metrów, ale klimat wyjątkowy.
Dla kogo to miejsce
Wiadukt spodoba się miłośnikom industrialnej architektury i historii kolei. To też dobry punkt na trasie rowerowej po Wzgórzach Dylewskich – w okolicy przebiega kilka szlaków. Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, choć warto pamiętać, że to jednak wysoki most bez balustrad po bokach (są tylko niskie betonowe krawężniki), więc z małymi dziećmi trzeba uważać.
Fotografom obiekt daje spore pole do popisu – zarówno sama architektura, jak i otoczenie. Szczególnie ładnie prezentuje się o wschodzie lub zachodzie słońca, gdy ciepłe światło podkreśla fakturę cegły i kamienia.
Przejście przez wiadukt prowadzi dalej w stronę miejsca, gdzie kiedyś stał Młyn Glaznoty – dziś to również ciekawy punkt na mapie okolicy, choć od samego młyna zostały już tylko ślady.
Co jeszcze zobaczyć w Glaznotach
Wiadukt to nie jedyna atrakcja tej niewielkiej wsi. W Glaznotach znajdują się dwa kościoły – katolicki i ewangelicki – oraz tajemniczy kamienny krąg zwany Kręgiem Wspólnoty Kultur. To współczesna instalacja nawiązująca do wielokulturowej historii regionu.
Sama wieś leży malowniczo u stóp Wzgórz Dylewskich, w otoczeniu lasów i pól. Okolica zachęca do spacerów i wycieczek rowerowych. Niedaleko znajduje się też Jezioro Francuskie i inne atrakcje Wzgórz Dylewskich.
Praktyczne informacje: dojazd, czas zwiedzania, ceny
Dojazd: Glaznoty leżą około 15 kilometrów na zachód od Ostródy. Dojazd samochodem z Ostródy zajmuje około 20 minut – kierunek na Dąbrówno, potem skręt w lewo na Glaznoty. Wiadukt znajduje się na obrzeżach wsi, jest oznakowany. Można zaparkować przy drodze.
Ceny: Wstęp na wiadukt i teren wokół niego jest całkowicie bezpłatny.
Godziny otwarcia: Obiekt dostępny całą dobę, przez cały rok.
Czas zwiedzania: Na samo obejrzenie wiaduktu wystarczy 15-20 minut. Jeśli ktoś chce zrobić zdjęcia, poczytać tablice informacyjne i odpocząć na ławce, warto zarezerwować godzinę. Połączenie wizyty z krótkim spacerem po okolicy lub zwiedzaniem innych atrakcji Glaznotów to około 2-3 godziny.
Dla kogo: Dla każdego – miłośników historii, architektury, rodzin z dziećmi (pod nadzorem), rowerzystów, fotografów. Obiekt jest łatwo dostępny, nie wymaga specjalnego przygotowania fizycznego.
Warto wiedzieć: W okolicy nie ma żadnej gastronomii ani sklepów, więc lepiej zabrać ze sobą wodę i coś do jedzenia. Latem warto mieć nakrycie głowy – na wiadukcie nie ma cienia. Zimą może być ślisko, szczególnie na pochylniach prowadzących na most.